Το φαινόμενο Χρυσή Αυγή (Μία κοινωνικό-ψυχολογική ματιά)

Υπάρχουν πολλές έρευνες στην κοινωνική κυρίως ψυχολογία που ερμηνεύουν και δικαιολογούν την άνοδο της Χρυσής Αυγής στην εκτίμηση όχι ψήφου τόσο αλλά στην υποστήριξη της ομάδας αυτής για τις συμπεριφορές που επιδεικνύει και τις στάσεις που υιοθετεί.

 Χαρακτηριστικά τέτοια ερευνητικά αποτελέσματα αποτελούν πειράματα οπτικής πλάνης, όπου διαφαίνεται ότι οι άνθρωποι επηρεάζονται ή συμμορφώνονται με τις κρίσεις των άλλων όταν το υπό κρίση ερέθισμα είναι ασαφές ή όταν νιώθουν αβέβαιοι για την δική τους κρίση. Οι άνθρωποι αποδεικνύεται ότι άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο έχουν ανάγκη να μειώνουν την αβεβαιότητα τους και να νιώθουν σίγουροι για αυτά που σκέφτονται, κάτι που επιτυγχάνουν χρησιμοποιώντας την συμπεριφορά των άλλων ως πλαίσιο αναφοράς. Η διαδικασία αυτή οδηγεί έτσι στην ανάπτυξη κοινά αποδεκτών κοινωνικών κανόνων για το σωστό και το λάθος που φέρουν τάξη και σταθερότητα. Η Χρυσή Αυγή καταφέρνει να προβάλλει σταθερότητα.

Έρευνες επίσης καταδεικνύουν ότι η τάση για συμμόρφωση ενθαρρύνεται από το κίνητρο της επιθυμίας κάποιου να ευχαριστήσει τους άλλους, ώστε να έχουν κοινωνική αποδοχή και να αποφύγουν την κοινωνική απόρριψη. Η θεωρία της Κοινωνικής Ταυτότητας έρχεται να συμπληρώσει την διαπίστευση αυτή τονίζοντας την ανάγκη ή και την τάση να προσδιορίζουμε τον εαυτό μας και ως μέλος μιας ομάδας που διαφέρει από τα μέλη άλλων ομάδων. Η Χρυσή Αυγή καταφέρνει να δημιουργεί αισθήματα συνοχής και αλληλεγγύης των μελών του.

Η θεωρία που πρωτίστως όμως δικαιολογεί τον επεκτατισμό της Χρυσής Αυγής ανήκει στην μελέτη του Moscovici περί μειονοτικής επιρροής. Ο Moscovici (1976) ήταν αυτός που πρώτος απόδειξε ότι ενάντια στις άλλες θεωρίες περί επικράτησης της πλειοψηφίας, η μειοψηφία είναι αυτή που τελικά επιβάλλει και διαμορφώνει απόψεις και κοινωνικές αναπαραστάσεις.Αποτελεί αναγκαίο να συνειδητοποιήσουμε ότι μία μειοψηφία σε αριθμούς μπορεί να καταστεί πλειονότητα σε επίπεδο παραγωγής κοινωνικών κανόνων και μία πλειοψηφία σε αριθμούς αντίστοιχα σε μειονότητα. Αρκεί η μειοψηφία να φαίνεται σταθερή και συνεπέστατη στις απόψεις της και μάλιστα σε περιόδους κρίσεις όπου η αβεβαιότητα, η ανασφάλεια και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς την πλειοψηφία δεσπόζουν. Η Χρυσή Αυγή καταφέρνει να πολώνει την ομολογούμενη αποτυχία του κοινωνικού και πολιτικού συστήματος και μάλιστα με όπλα της αυτό που επιβάλλει η θεωρία, την σταθερότητα και την συνέπεια στις κρίσεις και τις συμπεριφορές της.

Όλα αυτά είναι γνωστά και κοινώς παραδεκτά για την αύξηση της ανοχής ή και της εκτίμησης των έργων της Χρυσής Αυγής. Γεγονός που γνωρίζουν κάποιοι από τα μέλη της ή έστω ασυνείδητα απολαμβάνουν την ευκαιρία που τους παρουσιάστηκε. Η θεωρία της μειονοτικής επιρροής θα έπρεπε όμως να τους αγχώσει και ενδεχομένως να κατευνάσει την ανησυχία της πλειοψηφίας για τα νούμερα που το άκροδεξιό κόμμα ολοένα αυξάνει. Πρώτον, γιατί μήπως αυξάνοντας τα νούμερα και την δημοτικότητα, χάνει σιγά σιγά την δύναμη της μειοψηφίας για διαμόρφωση αξιών και απόψεων? Για να δικαιολογήσω και ολοκληρώσω την σκέψη μου, οι μειονότητες όπως και ο ίδιος ο Moscovici ανάφερε, διακρίνονται από τους απλούς παρεκκλίνοντες, οι οποίοι περιορίζονται στο να αμφισβητούν και να παραβιάζουν τους κοινωνικούς κανόνες, χωρίς όμως να προτείνουν εναλλακτικούς. Η Χρυσή Αυγή δεν καταφέρνει να προτείνει εναλλακτικούςκαι ουσιαστικούς τρόπους επίλυσης των προβλημάτων των Ελλήνων πολιτών, παρά αυθαίρετα, αφοριστικά και ρατσιστικά σχέδια.Επίσης, σταδιακά δεν αντηχεί σαν μειοψηφία, τουλάχιστον σε επίπεδο αναγνώρισης των πράξεων της.

Ακόμα, σύμφωνα πάντα με την θεωρία της μειονοτικής επιρροής, οι αλλαγές που μπορεί κοινωνικά να επιφέρει η μειοψηφία κρίνονται πιο ουσιαστικές, καθώς εάν και πραγματοποιούνται μακροπρόθεσμα, θεωρούνται πιο εσωτερικευμένες από το άτομο, με την έννοια ότι επηρεάζουν τόσο τον κοινωνικό εαυτό μας που πιέζει και κυρίως πιέζεται για αλλαγή, όσο όμως και τον υποκειμενικό που αντιλαμβάνεται αυτήν την αξία για αλλαγή και συνειδητά την επιλέγει και την ενισχύει. Η Χρυσή Αυγή δεν καταφέρνει ως μειοψηφία να διαμορφώνει άτομα που επεξεργασμένα και ανεπηρέαστα από κοινωνικές νόρμες και συμμορφώσεις ξεχωρίζει και με εμπεριστατωμένο τρόπο αναδεικνύει μία διαφορετική προσέγγιση.

Μιλήσαμε πρίν για την ανάγκη της μειοψηφίας για συνέπεια και σταθερότητα που αναμφισβήτητα αποτελεί την δύναμη του κόμματος αυτού. Οι Mung και Παπαστάμου (1980) όμως συμπληρώνουν ότι για την επίτευξη των κοινωνικών στερεοτύπων δεν αρκεί η σταθερότητα και υποστηρίζουν ότι εάν αυτή η σταθερότητα εξελιχθεί σε ακαμψία και δογματισμό, τότε η τύχη της μειοψηφίας για κοινωνική επιρροή θα πρέπει να θεωρείται μηδαμινή. Η Χρυσή Αυγή δεν καταφέρνει να είναι ευλύγιστη και διαλλακτική με το κοινωνικό σύστημα.

Ας δούμε όμως και γενικότερα τι συμβαίνει και με άλλες μειοψηφίες αυτήν την εποχή στην Ελλάδα που φαίνεται να διαμορφώνουν καταστάσεις και πολιτικές. Μειοψηφία δεν αποτελούν και δεν αποτελούσαν παραδείγματος χάρην οι εκάστοτε κοινοβουλευτικές ομάδες , οι κερδοφόρες ομάδες μασόνων και επιχειρηματιών και τόσες άλλες ομάδες που εκμεταλλεύονται τη δύναμη της μειοψηφίας ανάλογα με τις συνθήκες ? Η διαπίστωση αυτή θεωρώ ότι δεν μπορεί να μας απαλλάξει από την ανησυχία κυριαρχίας εντέλει και αυτών των καιροσκοπικών και ιμπεριαλιστικών μειοψηφιών. Μπορεί όμως κάλλιστα να μας εμπνεύσει για την δημιουργία νέων και αυτόβουλων μειοψηφιών που θα συμβάλλουν στη συνοχή, την ασφάλεια και την προοδευτικότητα και δεν θα συντηρεί με τον τρόπο αυτό μιασματικές μειοψηφίες και μάλιστα μειοψηφίες που δεν αποτελούν την πλειονότητα , άρα και την συμμορφωμένη και αυθυποβαλλόμενη από πλευράς μας άποψη ότι πράττουν σωστά γιατι δεν υπάρχει άλλη λύση. Η πλειονότητα είμαστε εμείς , οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι που μοχθούμε, αλλά και έχουμε χρέος προς τον υποκειμενικό και εθνικό εαυτό μας να αναχαιτίσουμε κάθε προσπάθεια μειοψηφίας χωρίς ιδεολογικό υπόβαθρο, όπως είναι η Χρυσή Αυγή και οι ομάδες των μεγάλων συμφερόντων, ώστε να επεκταθούν και να μας πείσουν ότι ο καθένας από το μέρος του δικαιωματικά πράττει γιατί άλλη λύση δεν υπάρχει. Και στην τελική, εκεί ακριβώς ποντάρει η μειοψηφία για να επικρατήσει, όπως και ο ίδιος ο Moscovici είχε υποστηρίξει, στην δοκιμασμένη στρατηγική του διαίρει και βασίλευε, όπου αλλοτριώνεται η ομοιογένεια και ενθαρρύνεται η επιδερμική «διαφορετικότητα» στον τρόπο επίλυσης των προβλημάτων. Φυσικά στην Ελλάδα ενδεχομένως εθνικό σχέδιο σωτηρίας μπορεί να μην υπάρξει ή να μην το γνωρίζουμε, γεγονός που ενισχύει την φυσική μας τάση για αναζήτηση βεβαιότητας και ομοιογένειας. Οφείλουμε όμως αυτήν την ασφάλεια και ομοιόσταση μας να την αναζητήσουμε στην διασφάλιση των δημοκρατικών και κοινωνικών μας αξιωμάτων ως μέσο παροπλισμού των «επικίνδυνων» μειοψηφιών, που καιροσκοπούν στην ευαλωτότητα μας για αναθεώρηση του τραυματισμένου αξιακού μας συστήματος. Για να δώσουμε έμφαση όμως στο φαινόμενο Χρυσή Αυγή αξίζει συμπερασματικά να προσδώσουμε την αξία και ουσία της μειονοτικής επιρροής, η οποία πρεσβεύει εσωτερικευμένο ιδεολογικό προσανατολισμό και υπόβαθρο. Και φυσικά η Χρυσή Αυγή δεν καταφέρνει επουδενί να αναδεικνύει ιδεολογίες και αξίες με αποτέλεσμα γρήγορα να αποκτήσει γνωρίσματα σαθρής πλειοψηφίας που πλέον δεν θα μπορεί να κρύψει επιεικώς την αναποτελεσματικότητα της. Το καθήκον συμπερασματικά που μας αναλογεί είναι απλά να μην εθελοτυφλούμε και να εμπνευστούμε ο καθένας από τον χώρο του την ανάπτυξη πιο υγειών μειοψηφιών με κοινωνικά δομημένες ιδεολογίες που θα βρίσκονται κάτω από την κοινή ομπρέλα των αξιών της αλληλεγγύης και της υποστήριξης των πάντων .

Άς μην ξεχνάμε τα σοφά λόγια του αείμνηστου Μ.Λοϊζου, όπου εύστοχα είχε αναφέρει ότι, ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση του κτήνους όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες αποτελούν, βοηθούν , ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του. Είναι αυτό που η ψυχανάλυση εξηγεί για τον ρατσισμό και τη γέννηση του και αφορά το παιδί μέσα μας, ένα παιδί που κάποτε δεν εμπνεύστηκε από τον νόμο της πλειοψηφίας, προκειμένου να κατευνάσει τις ενορμητικές και επιθετικές ιδιότητες του και έτσι να εξανθρωπιστεί.

Συγγραφή και επιμέλεια κειμένου:

Νικόλαος Φρατζής

Ψυχολόγος

Τελευταία Μηνύματα

  • Δεν υπάρχουν δημοσιεύσεις προς εμφάνιση

Ατομικές συναντήσεις Ψυχοθεραπείας τώρα και στην περιοχή του Αμαρουσίου(πλησίον Κηφισίας)